به اشتراک گذاری و کریتیو کامنز

این همه از حقوق پدیدآورنده و شرایطش گفتیم اما آیا بدون پرداخت هزینه نمی‌شود از هیچ محصولی که مالک معنوی دارد استفاده کرد؟ آیا هستند کسانی که نوشته‌ها، عکس‌ها، کدها و موسیقی خودشان را بدون درخواست وجهی در اختیار ما بگذارند؟

جواب مثبت است.

 

اگر کمی اهل اینترنت و استفاده از ابزار مختلف باشید حتما به نرم‌افزارهایی برخورد کرده‌اید که به صورت رایگان برای دانلود و استفاده روی اینترنت گذاشت‌ اند و دارای کدهای باز هم هستند که برنامه‌نویسان دیگر بتوانند به تکمیل یا بهبود آن کمک کنند. این نرم‌افزارها هم رایگان هستند هم قابل بهبود و تغییر توسط دیگر خبرگان این زمینه. از برنامه‌های منبع باز می‌توان به VLC اشاره کرد که برنامه‌ای است برای پخش انواع فایل صوتی و ویدیویی. یا مثلا Audacity که برنامه‌ای است برای تدوین صدا و تولید پادکست. یا ملموس‌ترین مثال، مرورگر فایرفاکس.

 

به جز این مواردی که گفتیم، شاید یکی از مهم‌ترین مجوزهایی که محصولات می‌توانند تحت آن تولید شوند و شما اجازه توزیع و کپی آن را داشته باشید (البته بدون کسب درآمد)، مجوز کریتیو کامنز (Creative Commons) یا مجوز خلاقه همگانی باشد. شما با انتشار محصول خلاقه خودتان تحت این مجوز، که می‌تواند نوشتاری یا تصویری و یا هر نوع دیگری باشد، دانش و خلاقیت خود را با همگان به اشتراک می‌گذارید. این به آن معنی است که وقتی شما چیزی را تحت این مجوز منتشر می‌کنید، حقوق زیر را به دیگران می‌دهید:

 

۱- حق کپی: هر کسی اجازه دارد محصول شما را کپی کند.

۲- حق توزیع: هر کسی اجازه داره محصول شما را تکثیر و منتشر کند.

۳- حق تغییر: هر کسی اجازه داره محصول شما را آن طور که دوست دارد تغییر بدهد و نسخه جدیدی از آن بسازد.

 

باید دقت کنید که مجوزهای کریتیو کامنز همیشه همه‌ی این گزینه‌ها را با هم برای شما مهیا نمی‌کنند و انواع مختلف دارند. مثلا ممکن است اجازه به اشتراک‌گذاری و کپی بدهند اما اجازه تغییر و مونتاژ نه. یا ممکن است اجازه استفاده برای مقاصد تجاری را صرفا با ذکر نام خالق اصلی بدهند یا نه. بنابراین اینکه کدام مجوز را برای اثر خود انتخاب می‌کنید بسیار مهم است و همینطور این‌که بدانید اثری را که متعلق به دیگری است و شما می‌خواهید از آن استفاده کنید شامل حال کدام‌یک از موارد می‌شود.

 

حتما بخوانید

دعوت نامه شاپ کیپر

نکته‌ای که مهم است و تمرکز این دوره هم بر آن است، این است که وقتی مطلب یا اثری در دسترس شماست که نمی‌دانید چه حقوقی شامل حالش می‌شود یا این‌که برای به اشتراک گذاری آزاد هستند، حتما اعتبار خالق اصلی را حفظ کنید و با ذکر نام او نشان بدهید که می‌دانید اثر از کجا آمده و متعلق به کیست. با این کار به طور غیرمستقیم از او قدردانی می‌کنید و به توزیع هنر و خلاقیت او هم کمک می‌کنید.

 

در زمینه‌ی حق انتشار یا اصلاح آزاد اصطلاح دیگری هم در حوزه نرم‌افزار وجود دارد که شاید شنیده باشید: کپی‌لفت!

 

کپی‌لفت (copyleft) یک بازی زبانی با کلمه رایت (right) در انگلیسی است که هم به معنای حق است و هم راست. یکی از اولین مثال‌های کپیلفت پروژه Tiny Basic در سال ۱۹۷۵ بود که توسط دنیس آلیسون انجام می شد. تاینی بیسیک یک نسخهٔ ساده تر از زبان بیسیک بود. این برنامه موفقیت خوبی کسب کرد و خیلی‌ها دلیل این موفقیت را در دسترس بودن آن برای همگان می‌دانستند. 

کپیلفت روشی عمومی است برای آن‌که یک نرم‌افزار را آزاد اعلام و ارائه کنید به این معنا که تمام تغییرات آتی و نسخه‌های بعدی آن‌هم به شکل نرم افزار آزاد باقی بمانند. بنابراین برنامه‌نویسان می‌توانند به کدهای برنامه دسترسی داشته باشند و آن را اصلاح کنند و تغییر دهند اما تمام این اصلاحات و نسخه‌های جدید هم باید باز باشد و قابل دسترس برای برنامه‌نویسان بعدی.

 

علامت کپی‌لفت قرینه‌ی کپی‌رایت است.

0 پاسخ

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *